Kısa cevap: Halka arz edilen bir şirketin katılım esaslarına uygunluğu; önce ana faaliyetinin uygun olup olmadığına, sonra faizli borç, faizli varlık ve uygunsuz gelir oranlarının belirlenen eşiklerin altında kalıp kalmadığına bakılarak kontrol edilir. Yeni arz edilen şirketler henüz katılım endeksinde yer almayabileceğinden, izahnamedeki bilgiler ve şirketin finansalları üzerinden değerlendirme yapılır.
Bir halka arza katılmak teknik olarak kolaydır; ancak arz edilen şirketin katılım esaslarına uygun olup olmadığını anlamak ayrı bir adımdır. Üstelik yeni halka arz edilen şirketler henüz katılım endeksinde bulunmayabilir. Bu yazıda uygunluğu adım adım nasıl kontrol edeceğinizi ele alıyoruz.
Neden Endekste Olmayabilir?
Katılım endeksleri belirli dönemlerde gözden geçirilir ve güncellenir. Yeni halka arz edilen bir şirket, ilk işlem gününde çoğu zaman endekste yer almaz; endekse alınması sonraki gözden geçirmelerde değerlendirilir. Bu nedenle arza katılmadan önce uygunluğu, hazır bir endeks listesine bakarak değil, doğrudan şirketin verileriyle kontrol etmek gerekir.
Uygunluk Nasıl Kontrol Edilir?
Kısa Cevap: Beş adım izlenir: (1) şirketin ana faaliyetinin uygun olduğunu doğrulayın, (2) izahnamedeki finansallardan faizli borç oranını kontrol edin, (3) faiz getiren varlık ve gelirlerin payına bakın, (4) uygunsuz gelir oranını değerlendirin, (5) şirket endekse girdiğinde durumu ve arındırma oranını takip edin. Eşik değerleri kullanılan metodolojiye göre değişebilir.
1. Faaliyet Taraması
İlk ve en belirleyici adım, şirketin ne iş yaptığıdır. Ana faaliyeti faizli finans, alkol, kumar, domuz ürünleri gibi uygun görülmeyen alanlarda olan şirketler, finansal oranlarına bakılmaksızın uygun sayılmaz. Şirketin faaliyet konusu izahnamenin ilk bölümlerinde açıkça belirtilir.
2. Finansal Oran Taraması
Faaliyeti uygun olsa bile, şirketin bilançosu belirli oranları aşmamalıdır. İzahnamedeki finansal tablolardan şu üç oran değerlendirilir: faizli borcun şirket değerine/varlıklarına oranı, faiz getiren varlıkların payı ve uygun olmayan gelirin toplam gelire oranı. Bu oranların eşikleri, kullanılan katılım endeksi metodolojisine göre değişebilir; kesin değerler resmî kural setinden teyit edilmelidir.
3. İzahname Nerede Bulunur?
Halka arz izahnamesi ve şirket finansalları, Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) ve aracı kurum kanallarında yayımlanır. Bu belgeler, faaliyet ve finansal oran taraması için birincil kaynaktır. İzahname okuma konusunda ayrıntı için ilgili rehberimize bakabilirsiniz.
4. Endeks ve Arındırma Takibi
Şirket sonraki dönemlerde katılım endeksine alınırsa, endeks sağlayıcının açıkladığı uygunluk durumu ve arındırma (purification) oranı referans alınabilir. Şirketin durumu zamanla değişebileceğinden, uygunluk ilk kontrolle bitmez; düzenli takip gerekir.
Sonuç ve Değerlendirme
Yeni halka arz edilen bir şirket henüz endekste olmayabilir; bu yüzden uygunluk, izahname ve finansallar üzerinden doğrudan kontrol edilmelidir. Faaliyet taraması ilk filtredir; finansal oranlar ise ikinci aşamadır. Eşikler metodolojiye göre değiştiğinden ve şirket durumu zamanla değişebileceğinden, kesin karar için resmî kural setine ve ehil mercilere başvurmak yerinde olur. Uygulama için hisse taraması yazımıza bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Yeni halka arz edilen şirket katılım endeksinde midir?
Çoğu zaman ilk işlem gününde değildir. Katılım endeksleri belirli dönemlerde güncellendiğinden, yeni arz edilen şirketin endekse alınması sonraki gözden geçirmelerde değerlendirilir. Bu nedenle uygunluk, doğrudan şirket verileriyle kontrol edilmelidir.
Uygunluğu kendim nasıl kontrol ederim?
Önce şirketin ana faaliyetinin uygun olduğunu doğrulayın; ardından izahnamedeki finansal tablolardan faizli borç, faizli varlık ve uygunsuz gelir oranlarını değerlendirin. Eşikler metodolojiye göre değişebilir; kesin değerler resmî kural setinden teyit edilmelidir.
İzahnameyi nereden bulabilirim?
Halka arz izahnamesi ve şirket finansalları, Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) ile aracı kurum kanallarında yayımlanır. Bu belgeler faaliyet ve finansal oran taraması için birincil kaynaktır.
Bir kez uygun olan şirket her zaman uygun kalır mı?
Hayır. Şirketin finansal yapısı ve gelir kalemleri zamanla değişebilir; bu da uygunluğu etkileyebilir. Bu nedenle uygunluk ilk kontrolle sınırlı kalmamalı, endeks güncellemeleri ve şirket raporlarıyla düzenli takip edilmelidir.
Helalce Hakkında
Helalce, katılım finansı ve helal yatırım alanında bağımsız ve tarafsız bilgi sunan bir platformdur. Halka arz uygunluğu, katılım endeksi kriterleri ve hisse taramasını; belirli bir şirketi önermeden, eşiklerin ve durumun değişebileceğini belirterek sade bir dille açıklamayı amaçlar.
Sorumluluk Reddi
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; yatırım danışmanlığı, alım-satım tavsiyesi veya bağlayıcı bir dini fetva niteliği taşımaz. Katılım finansı ürünlerinin işleyişi ve dini uygunluğu konusunda görüş farklılıkları bulunabilir; getiri ve oranlar piyasa koşullarına göre değişir, geçmiş performans gelecekteki getiriyi garanti etmez. Bir yatırım kararı vermeden önce yetkili kurumlardan ve dini hükümler konusunda ehil mercilerden görüş alınması önerilir. Şirket ve endeks bilgileri için KAP ve Borsa İstanbul kaynaklarına başvurabilirsiniz.
